Quantcast

Niedziela, 24 stycznia 2021. Imieniny Felicji, Roberta, Sławy

Prof. Stanisław Czachorowski: Zdalnej edukacji nie da się przeczekać [ROZMOWA]

2020-11-16 20:10:09 (ost. akt: 2020-11-16 13:42:31)
prof. Czachorowski

prof. Czachorowski

Autor zdjęcia: Janusz Pająk

Trzeba wyedukować całe społeczeństwo, by odpowiednio traktować zawód nauczycielski. Dobrze uczy... szczęśliwy nauczyciel. Prof. Stanisław Czachorowski, biolog, entomolog i hydrobiolog z UWM mówi o wyzwaniach zdalnej nauki.

— Czy zajęcia w trybie zdalnym wymusiły na panu zmianę w podejściu do prowadzenia zajęć?
— I tak i nie. To zależy, na czym się skupić. Tak — w tym sensie, że nauczanie zdalne wymusza stosowanie innych narzędzi. Nie — bo istota nauczania się nie zmienia, nie zmienia się podejście do studenta (ucznia). Nie zmienia się filozofia kształcenia i patrzenia na edukację. Jeśli ktoś dyktował na sali wykładowej (w klasie), to będzie dyktował do ekranu komputerowego i przez internet. Jeśli ktoś traktował ucznia podmiotowo, to dalej go będzie tak traktował. Jeśli ktoś stawiał na relacje, to dalej będzie szukał sposobów rozwijania relacji. Tego oczywiście nie widać. Przynajmniej na pierwszy rzut oka, z zewnątrz. Nauczanie podające, autorytatywne może być realizowane zarówno w kontakcie bezpośrednim, jak i zdalnym. Nauczanie z wykorzystaniem projektów może być realizowane w klasie i w kontakcie zdalnym. Inne muszą być tylko projekty. Nie tak łatwo zmienić swoje (lub innych) podejście do kształcenia. Na to trzeba lat, a co najmniej miesięcy, i bardzo intensywnej pracy. Nie da się tego zmienić jednym kliknięciem myszki komputerowej czy wolą jednego człowieka. Ale, jak widzimy, szybko można zmienić formę kształcenia z bezpośredniej na zdalną w skali całego kraju. I od razu widać dawne zaniedbania. Tak jak w czasie odpływu morza — od razu widać, kto się kąpie bez majtek.

Żeby lepiej wyjaśnić swoją myśl, postaram się to jakoś zobrazować: to jest tak, jakby z furmanki (młodszym wyjaśnię, że jest to pojazd ciągnięty przez konia) przesiąść się na samochód. Kierunek podróżny pozostanie ten sam, tylko nie da się kierować samochodem przez okrzyki, „wiśta, wio, prrr” ani przez używanie bata. Trzeba nauczyć się nowego narzędzia — kierowania samochodem.

Już dużo wcześniej wykorzystywałem narzędzia zdalne — jako formę uzupełniającą i wspierającą — zajęcia w kontakcie (np. Facebook, Messenger, blog, strona www, Padlet, YouTube, Mentimeter, Clickmeeting itp.). Dalej próbuję je wykorzystywać, ale uczę się nowych. Bo sytuacja jest inna. I muszę uczyć się w stresie, wynikającym z pośpiechu i skali.

— Czym się różni kontakt zdalny od twarzą w twarz?
— Zdalny wymaga dużo większego wysiłku i dłuższego przygotowania ze strony nauczyciela/wykładowcy. To tak jak z instrukcją gotowania: w kontakcie bezpośrednim, gdy widzimy poczynania uczącego się, możemy szybko korygować i uzupełniać…. także własne braki i niedoskonałości przepisu. Jeśli napiszemy „dodaj szczyptę soli” (bardzo nieprecyzyjne polecenie), to od razu widzimy, ile ktoś tej soli bierze i możemy szybko zainterweniować. Ale jeśli będzie to przepis wydrukowany w gazecie czy książce, to dodanie szczypty soli może być różne co do efektów. Zależy od doświadczenia uczącego się. Kiedy w czasach studenckich sam zacząłem czasem gotować w akademiku, to długo zastanawiałem się, ile to jest ta szczypta soli. Czy liczyć na wagę, na objętość, a może chodzi o liczbę kryształków? Zmierzam do tego, że zdalna edukacja nie pojawiła się nagle, liczy sobie już…. kilka tysięcy lat. Tyle, ile ludzkość korzysta z pisma. Powszechna stała się w epoce drukowanych książek. Napisanie dobrej książki jest dużo bardziej pracochłonne i trudniejsze niż opowiadanie lub pokazywanie w bezpośrednim kontakcie.

— Co się sprawdza w edukacji zdalnej, a co zupełnie nie?
— To zależy od osobowości i nauczyciela, i ucznia. Oraz od możliwości i sytuacji. Wielu uczniów jest wykluczonych cyfrowo, z różnych przyczyn. Na przykład odświeżyłem i przekazałem swój stary laptop pewnemu uczniowi, bo nie miał żadnego sprzętu do zdalnego nauczania. Ale jeśli w jego domu nie będzie dostępu do internetu, nic to nie pomoże. Dalej będzie wykluczony, tylko potencjalnie trochę mniej. Jeśli chodzi o narzędzia, wygodniejsze dla nauczyciela i ucznia są jednolite platformy. Na przykład Microsoft Teams czy Google Classroom.

— A forma?
— W zakresie formy na pewno nie sprawdza się koncepcja realizacji lekcji i zajęć na uczelni czy szkole w modelu jeden do jednego, czyli tyle samo godzin w kontakcie synchronicznym (nauczyciel i uczniowie w tym samym czasie siedzą przed komputerem), co było w planie, w zajęciach bezpośrednich. Takie proste przeniesienie planu zajęć do „komputerów” wygodne jest do kontroli i dobrego samopoczucia organu zwierzchniego — czasem i dla rodziców, bo dziecko jest przykute do ekranu i nie trzeba się nim zajmować. Zajęcia się odbywają, wszyscy pracują. To model szkoły, której celem jest zajęciem się dzieckiem, przypilnowaniem — koncentracja na tym, żeby ktoś się dzieckiem zajął, zaopiekował i wypełnił mu czas. To wygodne dla wielu rodziców — dziecko jest w szkole i „mają je z głowy”. Zdarzają się rodzice, którzy dzwonią ze skargami do dyrekcji, kuratorium itd., np., że dany nauczyciel skończył zdalną lekcję 5 minut wcześniej… Podatnik czuje się zadowolony, bo inaczej to pewnie ci nauczyciele nic by nie robili, przecież mają dwa miesiące wakacji, a teraz siedzą w domu i to rodzic musi zajmować się edukacją, a nauczyciele przysyłają tylko zadania do zrobienia. Podatnik, a tym samym władza różnego szczebla, czuje się dobrze, że nauczyciel na pewno pracuje… Nie bimba, bo siedzi przykuty do komputera.

— A wiadomo, że takie długie przesiadywanie przed monitorem jest szkodliwe...
— ... zarówno dla dziecka, jak i dla nauczyciela. Poza utratą zdrowia (własnym dzieciom to czynimy!) efektywność dydaktyczna jest bardzo niska. Brak sygnałów niewerbalnych utrudnia skupienie się i motywację. Uczniowie i studenci udają, że są i że słuchają. Prowokuje to do wymyślania różnych sposobów „sprawdzania aktywnej obecności" i „żeby nie ściągali”. Wysiłek idzie w rozbudowę kontroli, a nie na edukację i motywację. Syndrom zarządzania kierowniczego i autorytatywnego, może kiedyś to było dobre, ale w czasach gospodarki opartej na wiedzy staje się coraz mniej wydolne. Obie strony zdają sobie sprawę ze skali pozorowania i udawania, ale bezpieczniej jest nic nie mówić. Brniemy więc w udawanie i pozorowanie, byleby się „w papierach zgadzało”. Edukacja pozorów. Taka już była, bo nie prowadzimy debaty, jakiej edukacji chcemy. Takiej ogólnonarodowej, interdyscyplinarnej i międzysektorowej. Potrzebna jest nam szeroka, powszechna i dogłębna dyskusja nad edukacją! Od 30 lat nam jej brakuje.

— Co z plusami edukacji zdalnej?
— Edukacja zdalna ma ogromne zalety, z których warto skorzystać — mimo różnych, widocznych niedostatków. Po pierwsze, personalizacja i indywidualizacja nauczania. To, co się postuluje od kilkudziesięciu lat. W klasie musi pracować 20-30 uczniów jednym tempem, dostosowanym do średniej przeciętnej. Zdolniejsi się nudzą, słabsi coraz bardziej odstają. Zdalne narzędzia do kontaktu asynchronicznego umożliwiają znacznie większe spersonalizowanie. Gdy słuchamy wykładu — to słuchamy go w tempie mówiącego. Nie możemy ani przyspieszyć, ani zwolnić, gdy np. czegoś nie nadążamy zanotować, a jest dla nas ważne. Wykład nagrany czy wideo, czy audio — tak jak czytana książka — może być odtwarzany w indywidualnym tempie ucznia czy studenta. Każdy odsłucha wtedy, kiedy chce, kiedy to dla niego wygodne, nawet na telefonie w czasie jazdy pociągiem lub w kolejce do fryzjera. Jak coś jest znane lub nudne — to można przekartkować czy, w przypadku filmu, przewinąć do przodu. Jeśli zaśniesz na wykładzie — to treść stracona. Jeśli zaśniesz nad książką czy audiobookiem lub filmem, to zaczniesz ponownie od dowolnego miejsca, gdy już się obudzisz. Nic nie tracisz. A wyspany mózg na dodatek lepiej przyswaja.

— Jak pan dostosował swoje zajęcia do nowych warunków?
— Zacząłem nagrywać wykłady prowadzone dla studentów. Wcześniej przekazywałem slajdy wykładowe w formie pdf, ale zwykle umieszczam na slajdach mało słów, za to dużo obrazów i schematów. Chciałem, by mogli je odsłuchać ponownie. Ale jakość nagrań na MS Teams czy Clickmeeting nie jest najlepsza. Należałoby nagrać je osobno, najlepiej w studiu, z co najmniej dwoma kamerami, potem zmontować. I tak dla wykładu godzinnego trzeba przeznaczyć co najmniej kilka, kilkanaście godzin pracy 1-3 osób, choć oglądający myśli, że to takie proste i krótkie. Jednak widzi tylko wierzchołek góry lodowej, a reszta pracy jest ukryta. Samemu trudno wszystko opanować i zgromadzić niezbędny sprzęt. Niewątpliwie potrzebna jest praca zespołowa. Dlatego nauczyciele są przemęczeni i w fatalnej kondycji psychicznej: ciągle są poganiani, kontrolowani, pouczani, nie dostają należytego wsparcia merytorycznego i technicznego. Lada tydzień cały system edukacji może się załamać tak, jak teraz system ratownictwa medycznego.

— Nagrywanie to nie wszystko?
— Tak! Poza nagrywaniem na wideo krótkich wykładów — wymaga to także przearanżowania całego wykładu i podzielenia na krótsze, logicznie spójne i samodzielne części — uczę się nowych sposobów aktywizowania studentów, próbując ich włączyć do wspólnej pracy projektowej nad „skryptami” elektronicznymi. Teraz uczę się narzędzia Genial.ly oraz Wakelet. Korzystam także z różnych innych, bezpłatnych narzędzi lub wersji darmowych o okrojonych funkcjonalnościach. Na zakup licencji musiałby przeciętny nauczyciel wydawać miesięcznie 100-300 zł. Nie mówiąc o inwestycji w sprzęt. Ja muszę dokupić dobry mikrofon i oświetlenie. I bardzo dużo muszę się uczyć — tak jak każdy nauczyciel. Pod presją czasu. I wiem, że muszę nauczyć się robić podcasty, czyli nauczyć się opowiadać z dobrą dykcją oraz opanować kolejne, nowe dla mnie narzędzia…

— Jak panu idzie?
— Droga od prowizorki do profesjonalizmu jest długa i wymagająca wysiłku oraz wytrwałości. Uczę się, próbuję i wiem, że jest to niedoskonałe niedopracowane, trochę jak prowizorka. Nie mam jednak komfortu, by spokojnie zrobić i jak będzie gotowe, sprawdzone, dopracowane — uruchomić. Zajęcia są co tydzień. Ale lepsza prowizorka niż pozorowanie i samooszukiwanie się... i czekanie aż pandemia minie.

— Czy już wiemy, na co powinniśmy stawiać w przyszłości, kształcąc młodych ludzi — wśród nich także przyszłych nauczycieli — żeby uniknąć poczucia zagubienia, z jakim mamy teraz do czynienia?
— Tak, wiemy. I wiedzieliśmy to od co najmniej kilkunastu lat. Kto słucha ekspertów? Polska szkoła wymagała zmian, ale ostatnia reforma ani odrobinę nie zmieniła jej na lepsze, nie wprowadziła żadnych zmian dostosowujących do przyszłości w zakresie edukacji. Wprowadziła tylko zamęt, zmęczenie nauczycieli i wiele nowych problemów, z którymi się teraz borykamy. Strata pieniędzy, strata czasu i ludzkiej energii. A efekt cofa nas mocno w edukacji. W czasie epidemii i masowego przejścia na nauczanie zdalne widać to jeszcze wyraźniej. Poczucie zagubienia to nie tylko efekt kształcenia, ale i otoczenia. Trzeba wyedukować całe społeczeństwo, by odpowiednio traktować zawód nauczycielski.

— Czyli jak?
— Dobrze uczy... szczęśliwy nauczyciel. Zatem po pierwsze trzeba zadbać o komfort pracy nauczyciela. Zupełnie tak, jak w przypadku awarii w lecącym samolocie: dorosły najpierw ma sobie założyć maskę z dopływem powietrza, a dopiero potem dziecku. Dlaczego nie odwrotnie? Bo jak rodzic straci przytomność — w czasie zakładania maski dziecku, to już dziecku na pewno nie pomoże. Czyli musimy stworzyć dobre środowisko edukacyjne i zadbać o dobrostan nauczycieli. Z tego będzie wynikać dobrostan uczniów i efektywna edukacja. Na to trzeba wielu lat wytrwałej pracy i sporych nakładów.

— Czego powinno się uczyć?
— Uczenia się, zapominania (oduczania zbędnych rzeczy) i ponownego uczenia się... przez całe życie. Uczyć kompetencji współpracy w zespole, w tym zespołach różnokulturowych, kompetencji cyfrowych, kreatywności, empatii, umiejętności budowania relacji. Wszystko to wiemy od dawna. Przyszłość już była i jest wokół nas. Trzeba tylko umieć patrzeć i dostrzegać.

Już nauczyłem się wielu umiejętności, które po kilku, kilkunastu latach stawały się zbędne. Na przykład pisania na maszynie do pisania, przygotowywanie wykładów z foliami do rzutnika pisma, przygotowywania bibliografii na papierowych fiszkach bibliotecznych. Inwestowałem swój czas z myślą, że to inwestycja na lata....

— Pan się nowych technologii nie boi, ale przecież dobrze wiemy, że nie wszystkim pedagogom przychodzi to z taką samą łatwością.
— Boję się, bo, jak każdemu, sprawia mi trudność. Nie przychodzi mi z łatwością, raczej z dużymi oporami. Może tylko nie boję się popełniać błędów i nie wstydzę przyznawać się do porażek, kłopotów. Nie lubię pozorowania i udawania, że wszystko idzie wspaniale. Bo nie jest.

Cóż mógłbym poradzić nauczycielom? Niewiele. W większości zdani są na samych siebie. Ja korzystam z crowdlearningu – wspólnego uczenia się w grupie w sieci. A dzięki internetowi mam kontakt z rozproszoną po całym kraju grupą nauczycieli (Superbelfrzy RP). Korzystam z ich doświadczenia i wspólnie poszukujemy, dyskutujemy. Bo wiedza powstaje w sieci powiązań, dyskusji, relacji. W edukacji potrzebujemy mniej behawioryzmu, a więcej konstruktywizmu i konektywizmu.

Ze zdalną edukacją jest jak z ciążą — to się nie rozejdzie po kościach, nie da się uciec przed porodem. A skoro tak, to lepiej być w szpitalu pod fachową opieką i z dobrym, profesjonalnym wsparciem. Kiedyś pewna 19-latka na Śląsku uciekła ze szpitala położniczego, mówiąc, że się rozmyśliła. Zdalnego nauczania nie da się przeczekać. Po Covidzie-19 w formie hybrydowej będzie się na całym świecie dalej rozwijała. Albo świadomie dołączymy do tego cywilizacyjnego nurtu, albo będziemy skansenem, z którego młode pokolenie będzie systematycznie uciekać.
Powyższy tekst można znaleźć także na blogu profesora: https://profesorskiegadanie.blogspot.com

Daria Bruszewska-Przytuła

Więcej informacji o naszym uniwersytecie: >>> kliknij tutaj.

http://www.uwm.edu.pl/sites/default/files/uploads/logotypy-uwm/uwm_logo1.png

***

Dołącz do nas!

"Maseczka to znak solidarności". To nasza kampania społeczna związana z koronawirusem. Zachęcamy wszystkich do wysyłania zdjęć w maseczkach! Będziemy je publikować na gazetaolsztynska.pl i w Gazecie Olsztyńskiej. Nie dajmy się zarazie. Żyjmy normalnie, ale "z dystansem".

Zdjęcia wysyłajcie (imię, nazwisko, miejscowość i ewentualnie zawód) na maila:
redakcja@gazetaolsztynska.pl




Czytaj e-wydanie
Gazeta Olsztyńska zawsze pod ręką w Twoim smartfonie, tablecie i komputerze. Codzienne e-wydanie Gazety Olsztyńskiej, a w piątek z tygodnikiem lokalnym tylko 2,46 zł.

Kliknij w załączony PDF lub wejdź na stronę >>>kupgazete.pl

Polub nas na Facebooku:

Zobacz także

Komentarze (3) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Zacznij od: najciekawszych najstarszych najnowszych

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB

  1. eas #3007539 | 95.49.*.* 17 lis 2020 08:53

    Zadbać o dobrostan nauczycieli.. Jak widać punkt widzenia bardzo zależy od punktu siedzenia. Przypomnę, że nauczyciele są uprzywilejowaną grupą społeczną, min. długie urlopy, czas pracy 41% etatu liczone jako cały etat, roczny urlop na podratowanie zdrowia, itp. Brak konkurencyjności w szkolnictwie objawia się min. bylejakością, lenistwem, arogancją nauczycieli i sztampowym myśleniem uczniów po jedynie słusznym programie nauczania. Nauczyciele kiepsko lub w ogóle nie uczą, ale wymagania mają kosmiczne, w konsekwencji rodzice siedzą nad pracami domowymi a korki to norma.

    Ocena komentarza: poniżej poziomu (-3) ! - + odpowiedz na ten komentarz pokaż odpowiedzi (1)

    1. Zofia 87 lat #3007442 | 5.172.*.* 17 lis 2020 05:06

      Dzieci wnuków mówią co innego.Szkoła i bliskość innych uczniów nic nie zmieni.Pan profesor przyrównuje furmankę i samochód.Wszystko zależy od wożnicy i kierowcy.Właściwie od zasobności ich kieszeni.

      Ocena komentarza: poniżej poziomu (-1) ! - + odpowiedz na ten komentarz

    2. SUPER #3007365 | 88.156.*.* 16 lis 2020 20:17

      SUPER Panie Profesorze, bardzo ciekawe doświadczenia

      Ocena komentarza: warty uwagi (4) ! - + odpowiedz na ten komentarz